My Portfolio
Makale
Okumak İçin Aşağı Kaydırın

COVİD – 19 SÜRECİNİN İŞ HUKUKUNA YANSIMALARI

1.KORONAVİRÜS (COVID-19) NEDENİYLE KISA ÇALIŞMA UYGULAMASI

Kısa çalışmayı hem kavram olarak açıklamış hem de uygulamaya dair tüm kuralları paylaşmışken, adeta bir tekrar gibi, covid – 19 nedeniyle uygulanan kısa çalışma sürecini ayrı bir bölümde ele almak istemezdik.

Fakat covid – 19 nedeniyle yaşanan pandemi sürecinin çok kısa bir süre içinde o kadar büyük etkileri oldu ki; kamu otoritesi hâlihazırda uygulanmakta olan kısa çalışma sisteminde, işvenler ve çalışanlar için kolaylaştırıcı ve koruyucu birtakım değişiklikler yapmak zorunda kaldık.

Bu değişikliklerin kitapta ayrı bir başlık halinde alınmasının sebebi ise , tamamının geçicilik arz etmesi ve salgın süresince uygulanacak olmasıdır. Unutulmamalıdır ki;bir önceki bölümde açıklanan kısa çalışma uygulaması normal dönemlerde aynen geçerli olacaktır.

Resmi rakamlara göre 2020 Nisan itibariyle 270 bin civarında firmanın 3 milyon işçi için covid – 19 nedeniyle kısa çalışmaya başvurmuş olması, pandemi nedeniyle uygulanan kısa çalışmanın ne kadar çok iş vereni ve çalışanı ilgilendirdiğini gösteriyor.

Kitabın bu bölümünde covid-19 salgını nedeniyle gerçekleştirilen kısa çalışma uygulamasını tüm yönleriyle değil de yalnızca klasik uygulamadan farklı yönleriyle ele alacağız. Böylece hem bir tekrardan kaçınmayı hem de covid-19 kaynaklı kısa çalışmanın farklılık arz eden özelliklerini bir arada ortaya koymayı amaçlıyoruz.

Aşağıda yer alan tüm alt bölümler , pandemi süresince kısa çalışma uygulamasına dair getirilen büyün özel düzenlemeleri içermektedir.

Pandemi süresince özel düzenlemeleri açıklamadan önce önemli bir hususu, genel bilgi olması açısından bilmekte yarar var. Bilindiği üzere, dışsal etkilerden kaynaklı zorlayıcı sebep nedeniyle kısa çalışma uygulamasının başlaması için her şeyden önce bir İşkur Yönetim Kurulu Kararı gerekir.

Cumhurbaşkanı ya da başka bir hükümet yetkilisinin bu konudaki açıklamaları, kısa çalışma ödeneği ödemeleri için yeterli olmaz.

Bu kapsamda İşkur tarafından yönetim kurulu kararı alındığı aşağıdaki açıklama ile İşkur tarafından duyurulmuştur:

"Bilindiği üzere, kısa çalışma genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz ve zorlayıcı sebeplerle işyerindeki çalışma süresinin en az 1/3 oranında azaltılması veya faaliyetin en az dört hafta süreyle durdurulması hallerinde uygulanabilmektedir. Kısa çalışma uygulaması halinde gerekli şartları sağlayan işçilere, çalışılmayan dönemler için 3 aya kadar kısa çalışma ödeneği ödenmektedir.

18.03.2020 tarihinde Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından covid – 19 kapsamında açıklanan ‘Ekonomik İstikrar Kalkanı Paneli’ nde yer alan ‘Kısa Çalışma Ödeneğinin devreye alınarak, bundan faydalanmak için gerekli gereken süreçlerin kolaylaştırılması ve hızlandırılması,’ çerçevesinde çalışmalar devam etmekte olup, İŞKUR Yönetim Kurulunca covid – 19 nedeniyle dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel zorlayıcı sebep gerekçeli kısa çalışma başvurularının yapılabilmesi için karar alınmıştır.

Covid-19 salgınından olumsuz etkilendiği gerekçesiyle ksıa çalışma uygulamak isteyen işverenler, 23.03.2020 tarihinden itibaren Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri ve Hizmet Merkezlerine özel olarak oluşturulan elektronik posta adreslerine gerekli belgeleri ödemeleri suretiyle başvurabileceklerdir. Kısa çalışma ödemeleri, Bakanlığımız Rehberlik ve Teftiş Bakanlığınca yapılacak uygunluk tespitinin ardından gerçekleştirilecektir.

Başvuruların yapılması ve sonuçlandırılmasına ilişkin süreç hakkında detaylı bilgi için : http://www.iskur.gov.tr/isveren/kisa-calisma-odenegi/genel-bilgiler/

Kamuoyuna saygıyla duyurulur."

1.1 KISA ÇALIŞMA İÇİN GEREKEN ŞARTLAR

Klasik dönemde işverenin kısa çalışma başvurusu yapması için aşağıdaki şartların sağlanması gerekiyordu:

– Kanunda yazılı sebeplerin en az birisinin var olması

– İşyerindeki çalışma süresinin geçici olarak ve önemli ölçüde azalması ya da tamamen veya kısmen geçici olarak durması

Kanunda yazılı sebepler ise 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun Ek-2’nci maddesinde belirtilen aşağıdaki nedenlerdir:

-Genel ekonomik kriz -Sektörel Kriz -Bölgesel Kriz -Dışsal etkilerden kaynaklanan zorlayıcı sebep -Diğer zorlayıcı sebep (Yangın,sel, deprem vb.)

Covid – 19 döneminde yukarıdaki şartlara bir tane daha eklendi. Kısa çalışmanın var oluş amaçlarından olan “istihdamın devamının sağlanması” hususunu bir adım daha ileri götürmek için 4447 sayılı Kanuna eklenen Geçici Madde 23 ile “Kısa çalışma uygulamasından yararlanabilmek için , iş yerinde kısa çalışma uygulanan dönemde 4857 sayılı Kanunun 25’inci maddesinin birinci fıkrasının 2 numaralı bendinde yer alan sebepler hariç olmak kaydıyla işveren tarafından işçi çıkarılmaması ”gerektiği ifade edildi.

Buna göre 4587 sayılı İş Kanunu’nda yer alan ve işçinin “ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzeri” fiilleri nedeniyle işten çıkarılmasını düzenleyen 25/2 maddesi haricinde işçi çıkaran işverenin, kısa çalışma uygulamasından yararlanması mümkün olmayacaktır.

Örneğin bir işveren yukarıda belirtilen temel şartları taşısa ve çalıştırdığı 45 işçisi için 3 ay boyunca kısa çalışma ödeneği almış olsa; fakat kısa çalışmanın henüz üçüncü gününde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/2 maddesi haricinde bir sebeple işçi çıkarmış olsa, bu işverenin üçüncü günden itibaren 87 gün boyunca 45 işçisi için ödenen kısa çalışma ödenekleri, hem de yasal faiziyle birlikte işverenden talep edilecektir.

1.2 KISA ÇALIŞMA BAŞVURUSU

Klasik dönem çalışma başvurusunun nasıl yapıldığını kitabın 3.1 bölümünde açıklamıştık. Normal zamanda EK C-1 olarak adlandırılan bir başvuru formunun doldurulması ve yazılı ve elektronik ortamda İşkur’a işveren tarafından verilmesi gerekmektedir. Pandemi süresince ise ham başvuruları hızlandırmak hem de binlerce insanı kapalı ortamlarda bir araya getirmemek amacıyla farklı bir yöntem izlenmiştir.

Covid – 19 olumsuz etkilendiği gerekçesiyle kısa çalışma talep eden işverenlerin;buna ilişkin kanıtlarla birlikte “Kısa Çalışma Talep Formu” ile “Kısa Çalışma Uygulanacak İşçi Listesi”ni bağlı olduğu İŞKUR biriminin elektronik posta adresine, elektronik posta göndermek suretiyle kısa çalışmaya başvuru yapabilmesi sağlanmıştır.

1.3 KISA ÇALIŞMA BAŞVURUSUNUN İNCELENMESİ

Kısa çalışma başvurusunun alınmasından ve gerekli şartları taşıdığının anlaşılmasından sonra İşkur tarafından yapışan iş, başvuruların incelenmek üzere Bakanlık Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına gönderilmesidir. Klasik dönemde yapılan bu işlemin ardından Bakanlık İş Müfettişleri her bir işyerinde inceleme yapmakta ve kısa çalışmanın ya uygun bulunması ya da reddedilmesi yönünde görüş bildirmektedir.

Ancak pandemi süresince bu usulden vazgeçilmiştir. Şöyle ki; yüzbinlerce işverenin aynı anda kısa çalışma için başvurduğu bir hengâmda, tüm bu işyerlerinde iş müfettişlerinin fiilen ve yeterli derecede inceleme yapması imkânsız hale gelmiştir. Nitekim önce 4447 sayılı işsizlik Sigortası Kanunu’na eklenen Geçici Madde 23 ile başvuruların,uygunluk tespitleri hariç olmak üzere başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde sonuçlandırılacağı hükmü ihdas edilmiş ve bir süre sonra bu defa Geçici Madde 25 ile covid – 19 sebebiyle işverenlerin yaptıkları zorlayıcı sebep gerekçeli kısa çalışma başvuruları için, uygunluk tespitinin tamamlanması beklenmeksizin,işverenlerin beyanı doğrultusunda kısa çalışma ödemesi gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.

Bunun anlamı; her bir kısa çalışma başvurusunun otomatik olarak uygun bulunacağıdır. Fakat aynı maddede işverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ve yersiz ödemelerin,yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edileceği belirtilmiştir.

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da uygunluk tespitinin yapılması sırasında Covid-19 sürecine özel olmak üzere aşağıdaki usullerin izlenmesini iş müfettişlerinden istemiştir:

– Başvuruların işyerine gidilmeden belge üzerinden hızlı şekilde sonuçlandırılması için, covid – 19 dan etkilendiğine dayanak teşkil eden belgelerin başvuruya eklenmesi önem taşıdığından, bu belgelerin işverenlerden talep edilmesi ve aranması gerekmektedir.

– Tüm incelemeler mahalline gitmeksizin evrak üzerinden ve tespit tutanağı düzenlenmeden gerçekleştirilecektir.

– Evraklarda eksiklik olduğu görülürse, işverenle irtibata geçilerek elektronik ortamda belgeler talep edilecektir.

– Cumhurbaşkanlığı veya kamu kurumu ve kuruluşları tarafından faaliyeti durdurulan bir işyeri varsa, işyerinin bu kapsamda olduğunu gösterir belgenin varlığı yeterli kabul edilecektir.

– İşyeri yönetimsel bir kararla faaliyetini durdurmuşsa, buna ilişkin yönetim kararının varlığı yeterli olacaktır.

1.4 ÇALIŞANLAR BAKIMINDAN KÇÖ ŞARTLARI

Daha önce açıkladığımız üzere, kısa çalışma talebinin uygun bulunması, her işçinin kısa çalışma ödeneği alacağı anlamına gelmez. Çalışanın kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, klasik dönemde aşağıdaki şartları taşıması gerekir:

– İşverenin kısa çalışma talebinin uygun bulunması ve kısa çalışma yapması uygun görülenler arasında çalışanın isminin yer almış olması

– İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50’inci maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması.

İşsizlik sigortası yine klasik dönemde aranan şart ise şu şekildeydi:

– Kısa çalışmanın başladığı tarihi itibariyle son 120 gündür bir hizmet akdine bağlı olarak işverenden bünyesinde çalışıyor olmak

– Kısa çalışmanın başladığı tarih itibariyle son 3 yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş şekilde sigortalı çalışması olmak

Yukarıdaki iki şart 4447 sayılı Kanuna eklenen Geçici Madde 23 ile hafifletildi ve kısa çalışma ödeneğine ulaşacak çalışan sayısı bir nebze arttırılmaya gayret edildi. Pandemi süresiyle sınırlı olmak üzere yukarıdaki 120 gün ve 6000 gün şartları, sırasıyla 60 gün ve 450 güne indirildi. Bu husus ilgili maddede şu şekilde ifade edildi:

“30/06/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere , covid – 19 kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için , ek 2’inci maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmü, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanır”.

Hatta yukarıdaki 60 gün ve 450 gün şartını sağlamayan çalışanlar için bir alternatif daha getirildi ve bu koşulu sağlamayan çalışanlar için bir alternatif daha getirildi ve bu koşulu taşımayanların, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam edeceği yine aynı geçici maddede belirtildi.

Bunu bir örnekle somutlaştırabiliriz. Örneğimizdeki işçi bir süre önce 8 aylığına işsizlik maaşı almaya başlamış ve bu nedenle son 3 yıldaki sigorta prim günü sıfırlanmış olsun. Bu nedenle işçinin son 3 yıldaki sigorta prim günü 200 gündür.

Bu işçi maaşını alırken işe girmiş ve işsizlik maaşı henüz üçüncü ayında iken kesilmiştir. İşçinin işe girmesi nedeniyle kesilen ve henüz alamadığı 5 aylık işsizlik maaşı daha vardır. O halde bu işçi, pandemi süresince son 3 yılda en az 450 gün sigorta primi şartını sağlayamıyor olsa bile, son işsizlik ödeneğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilecektir.

1.5 KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNİN SÜRESİ

Klasik dönemde kısa çalışma ödeneğinin en çok 3 ay sürebileceğini belirtmiştik. Bu durum 4447 sayılı Kanunun Ek-2’inci maddesinde “Genel ekonomik, sektörel ve bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir ”şeklinde belirtilmiştir.

Aynı madde ayrıca ”Bu maddede yer alan kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya ve işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir” denilerek sürenin uzatılmasının önü de açılmıştır.

Nitekim covid – 19 döneminde çıkarılan ve 4447 sayılı Kanuna eklenen Geçici Madde 23 ile 29/02/2020 tarihinden itibaren kısa çalışma uygulamasının başladığı ilan edilmiş ve sonra da 30/06/2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan” Covid – 19 Nedeniyle Dışsal Etkilerden Kaynaklanan Dönemsel Durumlar Kapsamındaki Zorlayıcı Sebep Gerekçesiyle Kısa Çalışma Uygulanan İşyerleri İçin Kısa Çalışma Ödeneğinin Süresinin Uzatılması Hakkında Karar” ile 1 ay daha uzatılmıştır.

Bu durum Cumhurbaşkanlığı kararında şöyle ifade edilmiştir:

“25/08/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun ek 2’nci maddesi ile geçici 23’üncü maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde, covid – 19 nedeniyle dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamında zorlayıcı sebep gerekçesiyle 30/06/2020 tarihine kadar (bu tarih dâhil) kısa çalışma başvurusunda bulunmuş olan işyerleri için kısa çalışma ödeneğinin süresi;yeni bir başvuru ve uygunluk tespiti yapılması gerek bulunmaksızın, daha önce kısa çalışmadan yararlanan aynı işçiler için ve aynı şartları aşmamak kaydıyla, bu Kararın yayımı tarihi öncesinde kısa çalışma uygulaması biten işyerleri bakımından 01/07/2020 tarihinden itibaren, bu Kararın yayımlandığı tarihte kısa çalışma uygulaması devam eden işyerleri bakımından ise kısa çalışma bitiş tarihinden başlamak üzere bir ay uzatılmıştır.”

Ayrıca 28/07/2020 tarih ve 31199 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7252 sayılı “ Dijital Mecralar Komisyonu Kurulması İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun” ile 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun geçici 23’üncü maddesinde değişiklik yapılmış olup Cumhurbaşkanımızın kısa çalışma süresini uzatma yetkisi genişletilmiş ve bir bütün olarak uzatılması gereken kısa çalışmanın, Cumhurbaşkanı tarafından sektörel ve ayrı ayrı sürelerle uzatılması mümkün kılınmıştır.

1.6 KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNİN İŞSİZLİK MAAŞINA ETKİSİ

Kural olarak çalışanın aldığı kısa çalışma ödeneği, ileride alacağı işsizlik ödeneğinden mahsup edilir. İlk bakışta garip görünen bu kural 4447 sayılı Kanunun Ek-2’nci maddesinde yer alan “Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür” hükmünden kaynaklanır.

Fakat aynı maddede “ Bu maddede yer alan kısa çalışma ödeneğinin … işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilemeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir” denilerek bu konuda bir tür esneklik getirilmiş ve karar Cumhurbaşkanına bırakılmıştır.

Hemen yukarıda belirtilen ve 30/06/2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan “ Covid – 19 Nedeniyle Dışsal Etkilerden Kaynaklanan Zorlayıcı Sebep Gerekçesiyle Kısa Çalışma Uygulanan İşyerleri İçin Kısa Çalışma Ödeneğinin Süresinin Uzatılması Hakkında Karar” ile de bu konuya açıklık getirilmiş ve covid – 19 nedeniyle dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlar kapsamındaki zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan ödemelerin,başlangıçla belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülmeyeceği ifade edilmiştir.

Böylece Cumhurbaşkanlığı kararıyla, covid – 19 döneminde yapılan kısa çalışma ödeneği ödemelerinin, çalışanların daha sonra alacağı işsizlik maaşlarından mahsup edilmeyeceği netleşmiştir.

KAYNAKÇA

Mustafa Baysal , 2020 , Covid – 19 Özel Bölümüyle Kısa Çalışma Rehberi

Doç. Dr. Resul Kurt , Mayıs 2020 , 250 Soruda Covid – 19(Covid–19) Sürecinde İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku